Lig Analiz

Bu araştırma Türkiye Futbol Federasyonu'nun resmi yayın organı olan Tam Saha dergisinin Mayıs 2009 sayısında sayfa 22 de yayınlanmıştır.

Pas yaparak atıyor, pozisyon ve paylaşım hatasından yiyoruz

Turkcell Süper Lig’in 2007-2008 sezonunda atılan 784 golü atılış ve yeniliş biçimleri açısından mercek altına aldık. Ortaya oldukça çarpıcı sonuçlar çıktı. Golleri atılış biçimleri açısından incelediğimizde yüzde 50’sinin paslaşmalar sonucunda yani “organize işler”le yapıldığını gözlemledik. Duran toplardan 198 gol atılırken, dönen toplardan ve top kazanarak atılan gollerin sayısı ise 169. Gollerin yeniliş biçimi açısından yaptığımız değerlendirmede ise hata payları kalecilerde yüzde 21, defans oyuncularında yüzde 54, orta saha ve forvet oyuncularında da yüzde 25 olarak ortaya çıkıyor. Kaleciler yüzde 37 oranıyla teknik hatalardan, defanslar yüzde 34 adam paylaşımı hatalarından, orta saha ve forvetler ise yüzde 60 pozisyon hatalarından gole neden oluyor.

Mürşid Memioğlu

Futbol dünyanın en fazla ilgi çeken, ekonomik değeri en yüksek oyunu. Dünyayı peşinden sürükleyen bu oyundan artık gerçek bir endüstri olarak söz ediliyor. Gelin görün ki, özellikle ülkemizde bu büyük ekonomik faaliyete aynı ölçüde bir bilimsel boyut katılabilmiş değil. Futbolu gerçek rakamlar ve bu rakamların analizleriyle değil, daha çok duygularımızla yorumluyoruz. Oysa oyunun içindeki her hareketin ortaya çıkardığı olumlu ya da olumsuz bir sonuç var. Ve bu hareketlerin tümü mercek altına alınmaya, incelenmeye, analiz edilmeye ve bir sonuç çıkartılmaya muhtaç. Bu araştırmada, “futbolun en güzel meyvesi” denilen gollerin oluşum biçimlerini ve özellikle bu gollerin yenilmesindeki hata paylarını inceleyeceğiz. Çalışmanın baz aldığı veriler, 2007-2008 futbol sezonunda Süper Lig’de atılan 784 golden oluşuyor. Goller tek tek incelenerek, bir yandan nasıl üretildikleri, diğer yandan da hangi hataların sonucunda oluştukları ortaya konulmaya çalışılıyor. Bu çalışmada, özellikle gollerin yeniliş biçimlerindeki hata paylarına vurgu yapılarak, oyuncuların küçük yaş gruplarından itibaren nasıl yetiştirilmesi gerektiğine ışık tutulmaya çalışılıyor.

Goller nasıl atıldı?

2007-2008 sezonundaki toplam 784 golün nasıl atıldığını incelediğimizde 397 golün paslaşmalar sonunda, 198 golün duran toplardan, 146 golün ikinci top dediğimiz dönen toplardan, 23 golün top kazanarak, 10 golün de savunan takım oyuncuları tarafından kendi kalesine atıldığı görülüyor. Gollerin atılış biçimlerine göre ortaya çıkan rakamları topladığınızda, ulaşılan rakamın toplam gol sayısından fazla olması ise bazı gollerin “birden fazla” kategoriye girmesinden kaynaklanıyor. Yani bir gol hem “kısa pas” hem de “yan pas” kategorisinde yer alabiliyor.
Şimdi atılan gollere biraz daha yakından bakalım. Gollerin ağırlıklı bölümü “paslaşmalar” sonunda üretiliyor. Bu yolla ulaşılan gol sayısı 397. Yani toplam gollerin yaklaşık yüzde 60’ı. Uzun paslarla 228, kısa paslarla 111, yan paslarla ise 201 gol atılmış. Bu üç kategorinin toplamının 397’den fazla olması ise yan paslarla atılan gollerin bir kısmının aynı zamanda “uzun ve “kısa” pas kategorisinde değerlendirilmesinden kaynaklanıyor.
İkinci sırada ise azımsanamayacak kadar yüksek bir sayıda “duran top” golüyle karşılaşıyoruz. 198 duran top gollerinin 141’i direkt vuruşlardan ağlarla buluşmuş. Bu gollerin 43 tanesi penaltılardan gelirken, 2 tanesi taç atışlarından gelen toplara yapılan vuruşlarla kazanılmış. 96 gol ise direkt vuruşlar sonucunda oluşmuş. Endirekt vuruşlardan sadece 1 gol atılırken, kornerden gelen gol sayısı 56’yı bulmuş. Bir önceki paragrafta yan paslardan oluşan gollerin sayısının 201’e ulaştığını ve bu rakamın toplam goller içindeki yüzdesinin 25.6’yı bulduğunu göz önünde tutarsak, futbolumuzdaki “yan top zaafı”nı da rakamsal olarak ortaya koymuş oluruz.
146 golün oluştuğu “seken top” pozisyonları da genel toplamın içinde hiç de küçümsenmeyecek bir yer tutuyor. Yani gollerin yüzde 18.6’sı rakibin baskı altında tutulduğu, topun rakipten, direkten veya takım arkadaşından döndüğü pozisyonlarda oluşuyor. Rakipten dönen toplarla 139, direkten dönen toplarla 12, takım arkadaşından dönen toplarla ise 5 golün atıldığını vurgulayalım.

Rakibin çıkışlarında top kazanarak atılan goller ise genel kanaatin aksine sadece 23. Bu rakam, toplam gollerin içinde 2.9’luk bir orana tekabül ediyor.

Goller nasıl yenildi

Gelelim incelememizin ana konusunu oluşturan gollerin yenilişindeki hata paylarına. Öncelikle, kaba hatlarıyla kategorilerimizi kaleci, defans oyuncuları ve orta saha-forvet oyuncuları olarak üçe ayıralım. Yenilen 784 golde kalecilerin yaptığı hata sayısı 305, defans oyuncularınınki 809 ve orta saha-forvet oyuncularınınki 378. Bu noktada da bir açıklama yapmak gerekiyor. Çünkü sadece defans oyuncularının hatalarına bakıldığında bile ortaya çıkan 809 rakamı, atılan gol sayısından fazla. Bunun nedeni ise bir gol sırasında defans oyuncularının birden fazla hata yapmış olması. Aynı şekilde bir golün oluşumu, kaleci, defans ve orta saha-forvet oyuncularının ortak hatasından da kaynaklanabiliyor.
Burada gollerin oluşumunda defans oyuncularının hata oranının yüzde 54’ü bulması normal bir sonuç. Çarpıcı olan ise kalecilerin yüzde 21’lik hata paylarına karşılık, orta saha ve forvet oyuncularının yenilen gollerdeki hata oranının yüzde 25’i bulması. Bu rakamlar da günümüzün modern futbol anlayışında, savunmanın topun kaybedildiği noktadan başlatılmasının ya da ikinci-üçüncü bölgelerde yapılan hataların önemini vurguluyor.

Kalecilerin temel sorunu teknik

Kalecilerin hatalı olduğu toplam 305 golü de pozisyon, adam paylaşımı, pas, zamanlama, taktik ve teknik kategorilerinde ayrıma tâbi tuttuk. Öncelikle bu kavramların ne anlama geldiğini açıklayalım ve ardından da golleri sözünü ettiğimiz hata kalemlerinde kategorize edelim.
“Pozisyon hatası”, kalecinin maç içerisinde topun olduğu bölgeye göre durması gereken yerde bulunmamasını, “zamanlama hatası”, kaleye yaklaşan topa hamle yapmakta gecikmesini, “pas hatası”, sahip olduğu topu oyuna sokarken yaptığı yanlışı, “taktik hata”, takım oyunu oynanırken, takımın davranışından farklı bir davranış sergilemesini, “teknik hata” ise kaleci tekniklerindeki eksikliği nedeniyle yediği golü ifade ediyor.
Bu açıklamanın ardından, kaleci hataları nedeniyle yenilen 305 gole baktığımızda, ortaya ağırlıklı olarak “teknik hata” çıkıyor. Bu nedenle yenilen gol sayısı 119. Yani kaleciler gollerin yüzde 37’sini, eğitim süreçlerindeki yetersizlik nedeniyle kalecilik tekniğiyle ilgili zaafları öne çıktığı için yiyor.
İkinci sırada 72 gole yol açan zamanlama hataları yer alıyor. Bu hatanın genel toplam içindeki oranı yüzde 25’i buluyor. Kalecilerin yer tutma sorunları nedeniyle yedikleri “pozisyon hatası” gollerin sayısı 65, bu sayının genel toplam içindeki oranı ise yüzde 23. Kalecilerin, takım taktiğinden farklı davranışlar sergiledikleri için yedikleri gol sayısı 46. Bu rakamın genele oranı yüzde 14’ü buluyor. Pas hatalarından bir sezon boyunca 3 gol yiyen kaleciler için yüzde 1’lik bu oran ise göz ardı edilebilir düşüklükte.

Defanslar adam paylaşımını bilmiyor

Sırada defans hataları nedeniyle yenilen goller var. Bu noktada da hataları 6 kriterin ışığında değerlendireceğiz. Öncelikle kalecilerde olduğu gibi aynı yolu izleyelim ve kriterlerin anlamlarını açıklayalım. “Pozisyon hatası”, rakip oyuncunun pozisyonuna uygun yer alamama veya arkadaşının kademesine girememe, “adam paylaşımı”, oyun içinde her pozisyonda ama özellikle yan toplarda rakibin topa müdahale etmesini engelleyebilecek noktada bulunamama, “pas hatası”, topu oyuna sokma esnasında yanlış bir noktaya kullanma, “zamanlama hatası”, rakibe müdahale esnasında geç ya da erken hareket etme, “taktik hata”, takım arkadaşlarına taktiksel anlamda uyum sağlayamama, “teknik hata” ise defansif futbol teknikleri konusundaki hatalara tekabül ediyor.
Defans oyuncularının hatalarından kaynaklanan gollere büyüteç tuttuğumuzda ağırlıklı hataların adam paylaşımından kaynaklandığı görülüyor. Bu noktada hata payı yüzde 34’ü bulurken, gollerin yüzde 27’si pozisyon hatalarından, yüzde 21’i taktik hatalardan, yüzde 15’i ise teknik yetersizliklerden kaynaklanıyor. Defans oyuncuların pas hatalarından kaynaklanan goller ise yüzde 1’lik bir oranla diğer hatalara nazaran göz ardı edilebilir düşüklükte.

Orta saha ve forvetler pozisyon hatası yapıyor

Gelelim orta saha ve forvet oyuncularının hatalarından kaynaklanan gollere. Bu sınıflandırmadaki kriterlerle ilgili anahtarımız, defans oyuncularına uyguladığımızın aynısı. Ancak orta saha ve forvet oyuncularının yaptığı hataların kategorize edilmesinde, diğer bölgelere oranla çok ciddi bir fark var. Kalecilerin ve defans oyuncularının hata oranları farklı kategorilerde birbirine yakınken, orta saha ve forvetlerin hatalarından yenilen gollerde ortaya “pozisyon hatası” gerçeği tüm çıplaklığıyla çıkıyor. Öyle ki, bu bölgelerde görev alan oyunculardan kaynaklanan gollerin yüzde 60’ı pozisyon hatalarından oluşuyor. Yani, orta saha ve forvet oyuncuları, savunma yapmaları gereken durumlarda, rakip oyuncunun pozisyonuna uygun yer almasını beceremiyor. Ya da kademeye girmesi gereken noktada bu görevini eksik yapıyor. Bu bölgedeki oyunculardan kaynaklanan gollerin yüzde 27’sinin de adam paylaşımı hatasından oluştuğunu göz önünde tutarsak, orta saha ve forvet oyuncularının, rakiplerinin topa müdahalesini önleyecek noktalarda yeterince bulunamadığını söylemek mümkün. Orta saha ve forvet oyuncularından kaynaklanan gollerde taktik hatalar yüzde 8, teknik hatalar yüzde 2, pas hataları ise yüzde 1 gibi nispeten daha düşük oranlarda bulunuyor.